पाकिस्तानच्या सरकारी मालकीच्या उद्योगांना प्रमुख क्षेत्रांमध्ये वाढत्या कर्जाच्या आव्हानांचा सामना करावा लागत आहे.

इस्लामाबाद, पाकिस्तान / रँकवायर.एआय / – डिसेंबर २०२५ अखेरपर्यंत पाकिस्तानच्या संघीय सरकारी मालकीच्या उपक्रमांवर अंदाजे ३६.५ अब्ज डॉलर्सचे एकूण संचित दायित्व होते. हा आकडा मागील वर्षाच्या तुलनेत १४.३% वाढ दर्शवतो, जो सध्याच्या विनिमय दरांनुसार अंदाजे ४.७ अब्ज डॉलर्सच्या अतिरिक्त रकमेइतका आहे. अर्थ मंत्रालयाने संघीय सरकारी मालकीच्या उपक्रमांच्या आपल्या नवीनतम सहामाही आढाव्यात ही आकडेवारी उघड केली आहे. अहवाल कालावधीत, कर्जाची पातळी ३६ अब्ज डॉलर्सचा टप्पा ओलांडून गेली. नमूद केलेल्या सर्व डॉलर्सच्या रकमा ७ ऑक्टोबर, २०२६ च्या विनिमय दरावर आधारित आहेत.

तोट्यात चालणाऱ्या सरकारी उपक्रमांना सहा महिन्यांच्या कालावधीत प्रत्येक कामकाजाच्या दिवशी सरासरी सुमारे १०.१ दशलक्ष डॉलर्सचा तोटा झाला. त्याच वेळी, अनुदान, देणग्या, कर्ज आणि भांडवल गुंतवणुकीसह सरकारी मदत दररोज अंदाजे २३.८ दशलक्ष डॉलर्स इतकी होती. वार्षिक आकडेवारीनुसार, हा तोटा आणि मदतीचे उपाय मिळून अंदाजे ९ अब्ज डॉलर्सपर्यंत पोहोचले. विशेष म्हणजे, दररोजच्या मदतीची रक्कम अंदाजित दैनंदिन तोट्याच्या दुप्पटीहून अधिक होती. ही आकडेवारी संपूर्ण संघीय उपक्रम समूहामध्ये कामकाजातील तोटा आणि थेट आर्थिक पाठबळ यांच्यातील सातत्यपूर्ण परस्परव्याप्ती अधोरेखित करते.

कर्जाच्या रचनेत सुमारे ९.४ अब्ज डॉलर्सची परकीय चलनातील देयता आणि अंदाजे ११.२ अब्ज डॉलर्सची बँक कर्जे यांचा समावेश होता. याव्यतिरिक्त, सरकारकडून दिलेली रोख विकास कर्जे जवळपास ७.६ अब्ज डॉलर्स होती. निधी नसलेली निवृत्तीवेतन देयता सुमारे ७.२ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचली, तर सार्वभौम हमी अंदाजे ७.६ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त होती. केंद्रीय देखरेख युनिटने परकीय कर्जांमध्ये वार्षिक ४०% वाढ झाल्याचा अहवालही दिला. याच कालावधीत, रोख विकास कर्जांमध्ये २५% वाढ झाली, ज्यामुळे सरकारच्या आर्थिक जोखमीत आणखी भर पडली.

कर्जाची जोखीम अनेक कर्ज घेण्याच्या मार्गांमध्ये पसरलेली आहे.

मध्यवर्ती बँकेच्या एका वेगळ्या मापनानुसार एकूण रक्कम लक्षणीयरीत्या कमी आली, कारण त्यात पर्यायी व्याप्ती आणि वर्गीकरणे वापरली जातात. स्टेट बँक ऑफ पाकिस्तानने डिसेंबर २०२५ पर्यंत सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांचे कर्ज आणि दायित्वे सुमारे १०.७ अब्ज डॉलर्स असल्याचे कळवले आहे. यामुळे अर्थ मंत्रालयाचा आकडा अंदाजे २५.७ अब्ज डॉलर्सने जास्त ठरतो. मंत्रालयाच्या मूल्यांकनामध्ये संपूर्ण संघीय सार्वजनिक उपक्रमांच्या पोर्टफोलिओमधील दायित्वांची अधिक व्यापक श्रेणी समाविष्ट आहे. व्याप्तीमधील या फरकामुळे या दोन्ही एकूण रकमांची थेट तुलना करता येत नाही.

त्याच काळात, पाकिस्तानचे एकूण चक्रीय कर्ज अंदाजे ११.९ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचले. २०२६ या आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या सहामाहीत, वीज क्षेत्रातील एकूण चक्रीय कर्जाचा प्रवाह सुमारे १.३५ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचला. वितरण कंपन्यांमधील अकार्यक्षमतेमुळे यात सुमारे ४०५ दशलक्ष डॉलर्सची भर पडली, तर अपुऱ्या वसुलीमुळे अंदाजे ११२ दशलक्ष डॉलर्सची भर पडली. या सहा महिन्यांत, सरकारी उपक्रमांमधील इक्विटी गुंतवणूक सुमारे ८१३ दशलक्ष डॉलर्सपर्यंत वाढली, ज्यातील मोठा भाग वीज क्षेत्रातील देणी फेडण्यासाठी वापरण्यात आला.

ऊर्जा क्षेत्रावरील आर्थिक ताण कायम आहे.

या आढाव्यात, नियामक मानकांपेक्षा जास्त तांत्रिक त्रुटी, कमी वसुली दर आणि सतत वाढत जाणारे चक्रीय कर्ज या कारणांमुळे वीज वितरण क्षेत्र हे सरकारी उपक्रम क्षेत्रातील तोट्याचे प्रमुख कारण असल्याचे ओळखले गेले. तसेच, या कालावधीत चक्रीय कर्जाच्या साठ्यात अंदाजे ५१७ दशलक्ष डॉलर्सची वाढ झाल्याचेही त्यात नोंदवले गेले. बहुतेक तोटा पायाभूत सुविधा आणि ऊर्जा संस्थांमुळे झाला, तर नफा कमावणाऱ्या सरकारी कंपन्या प्रामुख्याने तेल आणि वित्तीय सेवांसारख्या क्षेत्रांमध्ये केंद्रित राहिल्या.

जुलै ते डिसेंबर २०२५ या कालावधीचा आढावा घेणारा आणि ५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रकाशित झालेला अहवाल दर्शवतो की, संघीय सार्वजनिक उपक्रमांचे (SOE) कर्ज ३६ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त झाले असून, त्यात एकूण परिपत्रक कर्ज (circular debt) जवळपास १२ अब्ज डॉलर्स आहे. या दायित्वांच्या प्रमुख घटकांमध्ये परकीय चलन दायित्वे, बँक कर्जे, सरकारी कर्जपुरवठा, हमी आणि निवृत्तीवेतन वचनबद्धता यांचा समावेश आहे. या कालावधीत महत्त्वपूर्ण वित्तीय हस्तांतरण होऊनही, कर्जाची पातळी वाढतच राहिली. ही आकडेवारी पाकिस्तानच्या सार्वजनिक उपक्रमांवरील कर्ज आणि सरकारी सहाय्य दायित्वांचे नवीनतम एकत्रित चित्र सादर करते.

'पाकिस्तानच्या सरकारी मालकीच्या उद्योगांसमोर प्रमुख क्षेत्रांमध्ये वाढत्या कर्जाचे आव्हान' ही पोस्ट सर्वप्रथम लुसेल मीडिया: कतारचा व्यवसाय, बातम्या आणि गती यावर प्रसिद्ध झाली.